Dorota Majerczyk

Ślady folkloru muzycznego Rabki Zdroju i okolic

Redaktor Kazimierz Strachanowski, choć nie góral, interesował się wszystkim co góralskie i to właśnie dzięki niemu góralszczyzna zagościła na łamach "Wiadomości Rabczańskich", w których znaleźć można wiele informacji dotyczących nie tylko działalności rabczańskiego Oddziału Związku Podhalan ale także ludzi kultywujących rodzimą tradycję zarówno w wymiarze materialnym jak duchowym.

Chcąc scharakteryzować rabczańska góralszczyznę, oprócz opisu stroju, sposobu gospodarowania, gwary czy tradycji związanych z obchodzeniem świąt należy w pierwszej kolejności skupić się na folklorze muzycznym gdyż muzyka i śpiew towarzyszyły ludziom w każdej dziedzinie życia. Niestety współcześnie niewiele jest źródeł, w których odnajdziemy informacje na ten temat. W porównaniu z obszernymi zbiorami etnograficznymi dotyczącymi Podhala, Rabkaposiada materiał szczątkowy i to głównie opisowy. Taki stan rzeczy jest prawdopodobnie pokłosiem wielkiej fascynacjii zainteresowania badaczy centralną podhalańszczyzną,przezco ucierpiały regiony wówczas mniej "modne" jak chociażby północne stoki Gorców okolice Mszany Dolnej czy Pcimia. Cała uwaga przyjeżdżających natereny zamieszkałe przezgórali,skupiona była na dokumentowaniu tradycji kulturowych głównie Podhala,Spisza i Orawyw ichściśle terytorialnym zasięgu. Nie mniej jednak nie ma dziś wątpliwości, że wyszło to na korzyść dla dzisiejszego kształtu kultury podhalańskiej, która jest dzięki temu mocniej i wyraziściej ugruntowana.

Ślady folkloru muzycznego w okolicach Rabki to zaledwie kilka zapisanych przez Stefanię Ulanowską zwyczajów i nazwtańców (m.in. obyrtany , suwany, tupany, dreptany,rydz - wytrzykąt , cygan),w których brak dokładnychopisów, amelodii dzisiajnie sposób odtworzyć. Kilkanaście zwrotek pieśni zostało utwalonych przez Oskara Kolberga w tomach pt: "Góry i Pogórze", ale bez zapisu nutowego. Artykuł poświęcony weselu z okolic Rabki Izydora Kopernickiego jest także tylko opisowy. Muzeum Etnograficzne im. Władysława Orkananiestety nie ma posiada żadnej dokumentacji dotyczącej folkloru muzycznego z naszego miasta. Jedynie czym możemy się pochwalić to fotografie muzyk i muzykantów z lat 60. i 70. XX wieku oraz krótkie zapisy w kronice Oddziału Związku Podhalan i wzmianki prasowe. Tak więc w sposób naturalny wyginęło to co rodzime, rabczańskie, więc najłatwiej było zapożyczyć i przyswoić cechykulturowe z najmocniejszego i najbardziej wyrazistego, sąsiedniegopodhalańskiegoregionu, który stał się z czasemdla Rabczan swoim własnym.

Dzisiaj już nikt nie powie inaczej tylko "my Rabczanie - Podhalanie". Brak materiałów źródłowych i silna ekspansja kultury podhalańskiej to czynniki sprzyjające "podhalanizacji" omawianego regionu. Dodatkowym czynnikiem tego procesu byłoutworzenie w 1931r, Ogniska Związku Podhalan, które zapoczątkowało działalność dziecięcego zespołu regionalnego z repertuarem stricte podhalańskim, (instruktorzy i kierownicy byli góralami podhalańskimi). Zespół dziecięcy przy tym ognisku był jednym z pierwszych zespołów dziecięcych na terenie szeroko już ujętego Podhala. Funkcjonował bez przerwy do roku 1939 r., czyli dowybuchu II wojny światowej. Po wojnie reaktywowany został dopiero w 1964 r. i działa do dnia dzisiejszego już nie przy Ognisku tylko przy Oddziale Związku Podhalan w Rabce-Zdroju pod nazwą "Dziecięcego Zespołu Regionalny im. Antoniny Zachary Wnękowej", potocznie zwany" Robcusiami".

Warto wspomnieć w tym miejscu o kilku muzykantach uczących gry na instrumentach (zwłaszcza na skrzypcach i basach), byli to: Michał Mirga z Czarnego Dunajca, Jan Wilkus ze Skrzypnego, Franciszek Gromada z Zakopanego, Eugeniusz Tokarczyk, Piotr Majerczyk z Poronina, Jakub Rusiecki z Rabki.Kierownikami i instruktoramizespołówregionalnych, którzy na pewno przyczynili się do rozwoju kultury podhalańskiej na terenie Rabki byli: Franciszek Gromada, Jan Kapłon, Czesława Knapczyk Duch (Ciche), Bronisława Pawlikowska - Pintscher (Małe Ciche),i Edward Pintscher, Helena i Barbara Stolarczyk,Jan Fudala (Olszówka), Wiktoria Kielusiak, Andrzej Drożdż, Andrzej Hadwiczak, Piotr Pellech, Stanisław Surówka i Jan Surówka (Chabówka) oraz HelenaStolarczyk (Olcza /Chabówka). Muzyki rabczańskiew okresie od50-90 lat przedstawiały się następująco: muzyka braci Ptaków zPonic (prymista Józef Ptak), muzyka Franciszka Gromady, Józefa Dobrzańskiego z Rabki, Emili i Eugeniusza Tokarczyków z Rabki , rodzinna Pintscherów z Rabki (prymistka Teresa Pinstcher -Węglarz, sekund Józef Pintscher i Marek Traczyk, basy Zdzisław Knapczyk).Wszystkie wymienione wyżej kwestie miały i mają nadal ogromny wpływ na charakter pracy irepertuar wszystkich rabczańskich zespołów regionalnych. Aktualnie ten bagaż kulturowy przejęły muzyki i zespoły regionalne działające na terenie administracyjnym Rabki Zdroju: "Muzyka Gorczańska" Eugeniusza Tokarczyka z braćmi Piotrem i Pawłem Kowalcze, muzyka Jakuba Rusieckiego i jego szkółka dziecięca, muzyka Sławomira Czyszczonia oraz muzyki młodzieżowe i dziecięce, a także zespoły regionalne: (wymieniam w kolejności alfabetycznej) dziecięce: "Majeranki" (SMKL), zespół z Ponic (ZS w Ponicach), zespół ze Rdzawki (ZS w Rdzawce), Robcusie (ZP Rabka) oraz młodzieżowy im. Jana Janoty (SMKL).