Klasyfikacja zespołów folklorystycznych


Istnienie różnych kategorii zespołów folklorystycznych, było tematem dyskusji wielu etnografów, folklorystów oraz muzykologów, którzy wreszcie pogodzili się z faktem, że taki podział musi istnieć. Uzależniony jest od merytorycznego i formalnego stosunku pokazu do pierwowzoru, ponieważ w przeciwnym razie nie można by znaleźć żadnego wspólnego mianownika ich oceny. Chodzi tu o ocenę z punktu widzenia zarówno autentyczności, jak i samego poziomu wykonawstwa artystycznego1.
Klasyfikacji zespołów folklorystycznych dokonał etnograf, socjolog Józef Burszta, który wykazał, że charakteryzuje je swoista gradacja.
Od strony podstaw ich egzystencji mamy niejako na samym dole zespoły ściśle amatorskie, utrzymywane przez swoich członków, następnie półzawodowe korzystające z pomocy jakiejś instytucji, aż do zawodowych, których uczestnicy zajmują się w okresie swego uczestnictwa wyłącznie folklorystycznym szkoleniem, wykonawstwem. Powyższa gradacja koresponduje w znacznej mierze ze stopniami wykonawstwa pokazowego2.
Zespoły folklorystyczne dzielimy więc na trzy podstawowe kategorie:

1. autentyzowane
2. regionalne (artystycznie opracowane )
3. stylizowane

Pierwsza grupa to zespoły autentyzowane, przeważnie wiejskie, których członkowie to ludzie wychowani "od kołyski" ze swoim rodzimym, prawdziwym, surowym folklorem. Przekazują oni swoje umiejętności dzieciom i wnukom, tworząc w ten sposób zespół złożony z dwóch lub trzech pokoleń. Zespoły prezentują programy folklorystyczne, nacechowane archaicznością, surowością i autentycznością. Repertuar zespołu, oparty jest na przekazie najstarszych członków zespołu, którzy pamiętają szereg dawnych tańców, pieśni, obrzędów ze swojej wsi bądź okolicy, niestety spotykamy je dzisiaj coraz rzadziej.
Autentyczność owych zespołów podkreślają stroje często przekazywane z pokolenia na pokolenie oraz kapela złożona z muzykantów, grająca miejscową muzykę na tradycyjnych instrumentach3.

Do drugiej grupy zaliczamy zespoły regionalne - autentyzowane nazywane inaczej zespołami z ,,opracowanym folklorem". Zespoły takie tworzone są zazwyczaj przy różnego rodzaju instytucjach, zakładach pracy, szkołach, domach kultury lub stowarzyszeniach. Ich członków cechuje niewielka rozpiętość wieku. W swoim repertuarze folklorystycznym i w wykonawstwie zespoły regionalne uwidaczniają wyraźną rozpiętość. Jedne z nich graniczą z zespołami autentyzowanymi, inne cechuje nieco odmienny charakter zbliżony do stylizowanego. Zespoły graniczące z autentycznymi wykonują pieśni jednogłosowo z własną kapelą oparte na folklorze własnego regionu natomiast zespoły zbliżone do stylizowanych śpiewają pieśni zharmonizowane, różnych regionów, a nawet innych krajów przy akompaniamencie rozszerzonej kapeli lub orkiestry, grającej często z nut. Programy folklorystyczne są różnie ,,odległe" od autentyku. Odpowiednio opracowane, dostosowane do wymogów sceny, przez kierowników artystycznych, od których zależy, jak wielka odległość będzie dzielić dany program od surowego autentyku4.

Trzecią grupę reprezentują zespoły stylizowane, najbardziej odległe od autentyku. Zespołom towarzyszy najczęściej orkiestra lub kapela o dowolnie dobranym instrumentarium. Pieśni śpiewane są wielogłosowo, układy sceniczne opracowywane są przez choreografów. Elementy folkloru stają się materiałem do zupełnie innego, nowego utworu scenicznego, muzycznego czy pieśniowego przy udziale zawodowych kompozytorów5.
Dziecięcy zespół "Majeranki" z Rabki można zakwalifikować do drugiej kategorii zaproponowanej przez J. Bursztę, czyli do zespołów regionalnym z opracowanym folklorem. Przemawiają za tym następujące czynniki:
- w zespole występują tylko dzieci w wieku od 5 - 15 lat;
- zespół działa przy Stowarzyszeniu Miłośników Kultury Ludowej w Rabce
Zdroju;
- repertuar zespołu oparty jest na folklorze dziecięcym swojego regionu;
- programy opracowywane są przez kierownika artystycznego;
- stroje i rekwizyty, dopasowywane są do określonego programu, wzorując się
na dawnych pierwowzorach.
Zespół prezentuje programy oparte przede wszystkim na folklorze podhalańskim świadczy o tym; muzyka, śpiew, taniec, obrzędy, a także stroje w których występują dzieci. Są one typowo podhalańskie z zachowanym krojem i kolorystyką charakterystyczną dla tego regionu, oparte na tradycyjnych wzorach ale równocześnie dopasowywane do rodzaju przedstawianego programu.
W zespole "Majeranki" przygrywają dwie kapele; jedna złożona z dorosłych, druga z dziecięcych muzykantów. Jednak obydwie grają tylko na tradycyjnych instrumentach charakterystycznych dla regionu Podhala, takich jak skrzypce i basy, wplatając w razie potrzeby do programu instrumenty pasterskie typu: dudy oraz różnego rodzaju piszczałki.
Generalnie ujmując "Majeranki" to zespół regionalny z opracowanym folklorem, zbliżony, na ile to możliwe do autentyku. Potwierdza to fakt klasyfikacji zespołu przez komisję artystyczną podczas Karpackiego Festiwalu Dziecięcych Zespołów Regionalnych w Rabce Zdroju.

Oprac. D. Majerczyk

1J. Burszta, Kultura ludowa -kultura narodowa ,Warszawa 1974, s. 324.
2J. Burszta, Chłopskie źródła kultury, Warszawa 1985, s.311
3Tamże,s.311
4Tamże,s.327
5Tamże,s.328